Is AI-geletterdheid nog verplicht?

Voor de meeste organisaties verandert er in de praktijk weinig. Je moet nog steeds iets doen. Je hoeft alleen niet meer te bewijzen dat iedereen een bepaald niveau heeft gehaald. Wil je dat je team er meteen goed mee werkt, dan helpt een AI-training voor maatschappelijke organisaties. Maar eerst: wat zegt de regel precies?

Wat is AI-geletterdheid?

AI-geletterdheid betekent dat je medewerkers weten wat AI-tools kunnen, waar ze fout gaan en wat ze er niet in moeten zetten. Het gaat niet om programmeren. Het gaat om de vragen die elke dag op tafel liggen:

• Klopt dit? Een AI-assistent schrijft overtuigend, ook als het antwoord niet klopt. Wie dat weet, controleert.
• Mag dit erin? Gegevens van bewoners, cliënten of leerlingen horen niet zomaar in een gratis chatbot.
• Waar is het goed voor? Een mail opzetten, een verslag samenvatten, een map opruimen. Daar zit de tijdwinst.

De AI-verordening geldt voor gebruiksverantwoordelijken: organisaties die een AI-systeem onder eigen verantwoordelijkheid gebruiken. Gebruikt jouw team ChatGPT, Copilot of Claude voor het werk, dan valt je organisatie daaronder. Dat geldt voor een gemeente net zo goed als voor een stichting met vijf mensen.

Is een AI-geletterdheid training verplicht?

Nee, een training is niet verplicht. De wet schrijft geen vorm voor: geen cursus, geen certificaat, geen aantal uren. Wel moet je maatregelen nemen die passen bij hoe jouw team AI gebruikt.

Een training is meestal de snelste manier om dat te doen. Mensen leren het meest als ze met hun eigen werk aan de slag gaan, niet met voorbeelden uit een andere sector. Een goede interne sessie, heldere afspraken en een collega die vragen beantwoordt, kunnen ook maatregelen zijn. Kies wat bij je organisatie past.

Wat veranderde de digitale omnibus in juli 2026?

Verordening (EU) 2026/1744, de zogenoemde digitale omnibus inzake AI, is van 8 juli 2026 en werd op 24 juli 2026 gepubliceerd. Ze vervangt artikel 4 van de AI-verordening, het artikel over AI-geletterdheid. Het verschil zit in één woord: zorgen werd ondersteunen.

De nieuwe tekst zegt er letterlijk bij: "Deze verplichting houdt niet in dat aanbieders of gebruiksverantwoordelijken een bepaald niveau van AI-geletterdheid moeten waarborgen voor personen." Daarnaast moeten de Europese Commissie en de lidstaten organisaties helpen, vooral kleinere. In juridische termen ging het van een resultaatsverplichting naar een inspanningsverplichting. Je moet aantoonbaar moeite doen. Je hoeft geen uitkomst te garanderen.

Wie houdt toezicht, en vanaf wanneer?

Volgens de Europese Commissie houden nationale toezichthouders vanaf augustus 2026 toezicht op deze regel. In haar uitleg over AI-geletterdheid noemt de Commissie geen boetebedragen.

Dat betekent niet dat je het kunt laten liggen. Gaat er iets mis met AI in je organisatie, bijvoorbeeld een datalek omdat iemand persoonsgegevens in een chatbot plakte, dan is de eerste vraag: wat had je gedaan om je mensen voor te bereiden? Met een paar vastgelegde stappen heb je daar een antwoord op.

Welke maatregelen tellen mee?

De wet geeft geen lijst. Wel zegt de nieuwe tekst waar je rekening mee houdt: de technische kennis, ervaring en opleiding van je mensen, de context waarin ze AI gebruiken en de mensen voor wie ze het gebruiken. Een team dat met gegevens van kwetsbare bewoners werkt, heeft dus meer nodig dan een team dat er alleen nieuwsberichten mee herschrijft. Voorbeelden van maatregelen die daarbij passen:

• Een training of workshop waarin mensen oefenen met hun eigen werk.
• Schriftelijke afspraken over welke tools mogen en welke gegevens er nooit in gaan.
• Een vast aanspreekpunt dat vragen beantwoordt en bijhoudt wat er speelt.
• Een korte herhaling als er een nieuwe tool of nieuwe functie bij komt.

Het gaat erom dat de maatregel past bij het risico. Een stichting met vijf mensen hoeft geen leerprogramma van een ministerie op te zetten.

Wat moet je als gemeente, school of stichting nu doen?

AI is al binnen. Het CBS meldt dat 33% van de bedrijven met tien of meer werkzame personen in 2025 AI gebruikte, tegen 23% een jaar eerder. En 24% van de volwassenen gebruikte AI in 2025 voor het werk. Begin daarom bij wat er al gebeurt.

1. 1Breng in kaart wie wat gebruikt. Vraag het gewoon. Welke tools, voor welk werk, met welk account? Ook de gratis versie op de eigen telefoon telt.
2. 2Bepaal per rol wat iemand moet weten. Een beleidsmedewerker die subsidieaanvragen schrijft, heeft iets anders nodig dan een wijkcoach die gespreksverslagen maakt.
3. 3Maak afspraken. Welke tools mogen, met welk abonnement, en welke gegevens er nooit in gaan. Twee A4'tjes zijn genoeg.
4. 4Leer je team werken met hun eigen taken. Laat mensen oefenen met hun echte mail, verslagen en mappen. Daar zien ze wat AI kan en waar het misgaat.
5. 5Leg vast wat je deed. Wie heeft wat geleerd, wanneer, en welke afspraken gelden. Een simpel overzicht volstaat.

Gaat AI ten koste van het persoonlijke contact?

Dat is een veelgehoorde zorg. Claudia Helsloot, directeur van buurtbemiddelingsorganisatie BeterBuren, zei het zo: "Onze dienstverlening draait ten slotte om persoonlijk contact en dat willen we ook zo houden." In de training bij BeterBuren ging het daarom om het administratieve werk: bestanden, mail en agenda's. Een medewerker na afloop: “Echt zo handig dit, stomme klusjes die me normaal veel tijd kosten heb ik nu echt zoveel sneller af, ik heb meer tijd voor onze buren en bemiddelaars!” Het hele verhaal van BeterBuren staat op onze site.

Je hoeft het niet perfect te regelen. Je moet laten zien dat je er werk van maakt.